بخش دوم : آموزه‌ها و عناصر طرح توسعهء جديد كوشش در مسجدسازى ، به شمارى از متون دينى ، از جمله بخشى از آيات قرآنى و احاديث نبوى برمىگردد . فضيلت مسجد در حديث شريف پيامبر چنين آمده است : « هركس براى رضاى خداوند مسجدى برپا سازد ، خداوند برايش خانه‌اى در بهشت ، به همان‌سان خواهد ساخت . » و فرموده است : « روزى كه جز سايه‌سار الهى سايه‌اى نباشد ، خداوند هفت تن را در زير سايهء خود گرد آورَد . . . و مردى كه دلش آويختهء مسجد باشد » . پس از گسترش دولت اسلامى و فراخ شدن قلمرو جهان اسلام ، مسلمانان در هرجا كه شهرى برپا مىكردند ، نخست در ساختن مساجد و پرستشگاه‌هاى خود سخت مىكوشيدند و بدين سان معمارى مسجد ، چونان ميراثى گرانبار ، همپاى رشد فزاينده و نفوذ گستردهء تمدّن اسلامى ، پاى گرفت و نهادينه شد . برخى از نخستين نشانه‌هاى آن هنوز هم برپاست ؛ جامع اموى در دمشق ، جامع قرطبه در اسپانيا و قبّةالصخرة در قدس از اين شمار است . مسجد ، كانون توسعهء مدنى شكل‌گيرى انديشهء توسعهء حرم نبوى ، هماهنگ با محيط شهرى پيرامون آن ، نشانى است از جايگاه قلب‌وار مسجد و اهمّيت طبيعى و